ویډیو

افغان او امریکایي پوځي چارواکي د افغان او امریکایي ځواکونو د ګډو عملیاتو په اړه د حکومت د اطلاعاتو او رسنیو په مرکز کې رسنیو ته معلومات ورکوي

 

faceBook icon twitter icon flicker icon youtube icon
  • GMIC Facebook
  • GMIC Twitter
اوبه زموږ لویه شتمني ده باید مدیریت یې وشي پي‌ډي‌ایف چاپ برېښلیک
عبدالاحد پیغام   
پنجشنبه 29 چنګاښ 1396 ساعت 15:14

زموږ د هیواد جغرافیه په طبیعي توګه د اوبو د زیرمو پراخ امکانات لري. خو د دغو امکاناتوڅخه هغه وخت سالمه ګټه اخیستلی شو چې د اوبو د مهارولو په خاطر د اوبو سالم مدیریت رامنځته کړو او د اوبو لوی او واړه بندونه جوړ کړو، چې له یوې خوا د کرني وړ پراخي ځمکي خړوبي شي او د کرني د پیداوارو کچه لوړه شي او له بلي خوا له دغو زیرمه شوو اوبو نه برېښنا ترلاسه کړو.


دغو هیلو او اهدافو ته هغه وخت رسیدلی شو چې موږ د اوبو په مدیریت کې ژور بدلون رامنځته کړو.
د علمي څیړنو له مخي اوس مهال موږ یوازې د خپلو اوبو له ۲۵ نه تر ۳۰ سلنه ګټه اخلو او له ۷۰ نه تر ۸۰ سلنه اوبه مو ضایع کیږي او ګاونډیو هیوادونو ته ځي.
د څېړونکو په وینا موږ هر کال د میلیارډونو ډالرو په ارزښت اوبه له لاسه ورکوو خو که دغه لویه پانګه مهارشي نه یوازي زموږ د کرني سکټور ستره وده کوي او زیاتې شاړې ځمکې د کرني لپاره چمتو کیږي بلکې د بندونو په جوړولو سره موږ د برېښنا زیاته انرژي تر لاسه کولی شو، چې هم مو کورنیو غوښتنو ته پوره ځواب ویلی شي او هم مو د صنعتي کارخانو اړتیاوې پوره کولی شي چې اوس مهال د برېښنا د نشتوالي له امله په ټپه ولاړې دي، دغه راز د بندونو په جوړېدو او د برېښنا په زیاتوالي سره کولی شو ګاونډیو هیوادونو ته خپله برېښنا صادره کړو او له دې لارې د پام وړ عواید  ترلاسه کړو.
ویل کیږي، چې تیره یوه نیمه لسیزه کې د هیواد په کچه پربرېښنايي زیربناوو له څلورو میلیارډو زیاته پانګونه شوې ده خو اوس هم موږ د برېښنا له کمښت سره مخ یو او په دې اړه بنسټیز کارونه نه دي ترسره شوي.


څیړنې ښیي، چې افغانستان له ۲۲ زره میګاواټو څخه د زیاتي برېښنا د تولید وړتیا لري چې له دې جملې یوازې د کونړ پر سیند له ۱۰۰۰ میګاواټو څخه زیات د برېښنا تولیدونکی بند جوړیدلی شي.
د ملي یوالي حکومت په راتګ سره په هیواد کې د لویو زیربنايي او بنسټیزو پروژو د جوړېدو نوې لړۍ پیل شوې چې د ټاپي ، ټوټاپ ، سلما بند، کاسا زر، داوسپنې د پټلۍ د اوبو د سترو بندو او نورو سترو پروژو د پلې کیدوڅخه یادونه کولی شو.


د ولسمشر محمد اشرف غني د اقتصادي پروګرامونو په تګلاره کې د لویو او بنسټیزو پروژو پلي کول لومړیتوب لري چې له هغې ډلې نه د لویو او وړو بندونو جوړیدل د اوبو مهارول او د اوبو مدیریت د هغوی په کاري لومړیتوبوکې ځانګړی ځای لري.
د اوبو او برېښنا له مسئولینو سره په غونډو او لیدونو کې ولسمشر د اوبو د بندونو په جوړولو ټینګار کړی او د (۲۱) بندونو د جوړېدو خبره شوې ده. دغه راز ولسمشر ویلي چې (( د اوبو په مدیریت کې باید بدلون را منځته شي)).


د روان کال د ثور به ۲۹ نېټه د هیواد ولسمشر د اوبو او برېښنا وزارت د اوبو د برخې له تخنیکي ټیم سره په یوه کتنه کې وویل (( پخوا د افغانستان اوبه په دودیزه توګه وېشل کېدې خو له دې وروسته به د هیواد اوبه د اوبو د نظام د نړیوالو قوانینو مطابق تنظیم شي)) ولسمشر زیاته کړه : (( حکومت هڅه کوي چې په سالم مدیریت سره اوبه مهارشي او د کرنې او انرژۍ د تولید لپاره ترې زیاته ګټه واخیستل شي)).
د یادولو وړده چې افغانستان اوس مهال ۷۵ میلیارډه متر مکعب اوبه لري، چې ۵۷ میلیارډ مترمکعب یې د ځمکې پر سر او ۱۸ میلیارډ متر مکعب یې د ځمکې لاندې بهیږي، خو د دغو اوبو ۳۵ سلنه له کوم بدیل پرته ګاونډیو هیوادونو ته بهیږي.


په داسې حال کې چې افغانستان د اوبو د زیرمو له پلوه یو بډای هیواد ګڼل کیږي، خو په دغه هیواد کې ۵۸ سلنه خلک د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی لري اونور ترې بې برخي دي. دا ستونزه هغه وخت د حل لاره موندلی شي چې په هیواد کې د اوبو سالم مدیریت رامنځته شي.
حکومت په پام کې لري چې په راتلونکو څلورو کلونو کې د اوبو رسونې یو شمیر لویې او وړې پروژې پلې او پاکو اوبو ته د خلکو د لاسرسي کچه ۷۶ فیصدو ته لوړه کړي.


دغه راز افغان حکومت د اوبو د سالم مدیریت په خاطر په پام کې لري چې له ۲۱ نه تر ۲۹ پورې د اوبو اساسي بندونه جوړ کړي ترڅو د هیواد اوبه په سمه توګه مهار او مدیریت شي.
د کارپوهانو د څرګندونو له مخې د افغانستان زیاتره اوبه ګاونډیو هیوادونو ته بهیږي اودغه هیوادونه د افغانستان په نا امنیو کې مستقیم لاس لري او غواړې چې افغانستان د خپلو اوبو په مهارولو او مدیریت کې بریالی نشي.


د اوبو او تلپاتې پرمختګ په نوم څلورم ملي کنفرانس کې د هیواد ولسمشرپخپله وینا کې د اوبو د اهمیت او مدیریت په اړه وویل چې (( اوبه د افغانستان لویه شتمني ده او د یوه مهم فکټور په توګه په سیمه ایزو همکاریو کې مهم رول لري هغه زیاته کړه، تمه لري چې ګاونډیان یې د دغه هیواد د اوبو پرمدیریت اندېښنه ونه کړي، بلکې ملاتړ یې وکړي)).
ولسمشرغني د افغانستان د اوبو په اړه ګاونډیانو ته په خطاب کې وویل: (( لازمه ده چې ټول ډاډه واوسي، چې د افغانستان د اوبو انکشاف زموږ د خلکو او سیمې په ګټه دی))
دغه راز ولسمشرغني د افغانستان د اوبو د مدیریت او له دغو اوبو څخه د عادلانه ګټې اخیستنې لپاره د حقوقي چوکاټونو جوړول او د هیوادونو ترمنځ د دوه اړخیزو تړونونو ترسره کول اړین وبلل او زیاته یې کړه چې د دغو میکانیزمونو په جوړولو سره به ټول هیوادونه په عادلانه توګه د اوبو له حق څخه برخمن شي.
څو اوونۍ وړاندې د ایران ولسمشر حسن روحاني په تهران کې دیوه نړیوال کنفرانس په ترڅ کې ویلی ؤ چې د کمال خان، کجکي، او سلما بندونو د جوړیدو پروړاندې بې تفاوته نشي پاتې کیدای.
د روحاني دغو څرګندونو د افغان حکومت، سیاسي کړیو، شخصیتونو، مدني ټولنواو خلکو تُند غبرګونونه راوپارول او په دې اړه د هیواد په یو شمیر ولایتونو کې د اعتراض لويي غونډې او لاریونونه ترسره شول.
څه موده وړاندې د اوبو او برېښنا وزیرعلي احمد عثماني د ولسې جرګې په استماعیه غونډه کې د اوبو د اهمیت په اړه څرګندونې کولې ویې ویل، حکومت هڅه کوي چې اوبه مدیریت کړي او باید د کور دننه له دغو پلانونو څخه ملاتړوشي، هغه زیاته کړه چې د اوبو د مدیریت په خاطر همدا اوس د شاوخوا ۴۰ بندونو د پروژې جوړونې کارونه بشپړ شوي دي.


هغه د ایران د چارواکو د څرګندونو په غبرګون کې وویل: چې په ایران کې له اوبو د ناوړه ګټې اخیستنې او د چاپیریال د ستونزو له امله دغه هیواد د اوبو له کمښت سره مخ دی خو ایران باید د افغانستان پروړاندې د اوبوله ابزارې سیاستونو او ډیپلوماسۍ څخه کار وانخلي.


د یادولو وړده چې ایران د افغانستان سره پرګډه پوله او د هریرود په حوزه کې چې د دواړو هیوادونو د اوبو ګډه حوزه ده په لسګونو د اوبو بندونه جوړ کړي خو په ګاونډي هیواد افغانستان کې د اوبو د بندونوله جوړولو او د اوبو د مهارولو او سالم مدیریت سره مخالفت کوي.
په داسې حال کې چې افغانستان له ایران سره د هلمند د اوبو د وېش په اړه د پخواني پاچا د واکمنۍ پرمهال یوه هوکړه کړې چې ټول مواد یې د نړیوالومنل شویو قوانینو او کنوانسیونونو سره مطابقت لري او اوس هم د منلو وړده افغانستان اوس هم هغې هوکړې ته  ژمن دی دا دایران دنده ده چې هغې هوکړې ته ژمن پاتې شي.


افغانان د نړیوالو قوانینو سره سم غواړي د خپل هیواد اوبه مدیریت او مهار کړي او د ضایع کیدو مخه یې ونیسي بل هیواد نشي کولی چې د بهانو په تراشلو زموږ اوبه د ځان حق وګڼي او زموږ د پرمختګ پروړاندې خنډونه جوړ کړي، ګاونډیان باید پوه شي چې افغان ولس متحد او یو موټی ولس دی له خپل هیواد، ملي حاکمیت او ملي شتمنیو په یووالي اومېړانه دفاع کوي، هوډ لري چې خپلي اوبه مهار کړي او دخپلې دغې لويي شتمنۍ د ضایع کیدو مخه ونیسي.